احمد مسعود رهبر جبهه مقاومت ملی افغانستان، در کنار دهها رئیسجمهور، نخستوزیر و نمایندگان عالیرتبه بینالمللی به گونهای رسمی در مراسم تشییع سیدعلی خامنهای رهبر شهید جمهور اسلامی ایران دعوت شد.
این دعوت که همزمان با حضور نمایندگان گروه طالبان صورت گرفت، در نگاه نخست ممکن است اقدامی تشریفاتی به نظر برسد، اما عمق دیپلماتیک آن بسیار فراتر از یک مراسم معمولی است.
جمهوری اسلامی ایران که همواره بر حمایت از مردم افغانستان در برابر حکومتهای تحمیلی تأکید داشته، با این رفتار سیاسی عاقلانه، نه تنها روایت گروه طالبان مبنی بر انحصار مشروعیت سیاسی در افغانستان را به چالش کشید، بلکه پیامی روشن به بازیگران منطقهای و بینالمللی دادهاست که پرونده افغانستان هنوز بسته نشده و جبهه مقاومت ملی به عنوان یک واقعیت سیاسی زنده و همچنان در میادین نظامی و سیاسی حضور دارد.
این اقدام که در بستر یک رویداد بااهمیت جهانی رقم خورد، فراتر از یک حرکت نمادین ارزیابی میشود، چراکه در دیپلماسی، گاهی حضور در یک قاب مشترک از صدها بیانیه رسمی، قدرت پیامرسانی بیشتری دارد.
احمد مسعود در تهران نه به عنوان یک مهمان عادی، بلکه به مثابه نماد نماینده و رهبر مردم افغانستان برای معادله افغانستان پسا گروه طالبان ظاهر شد و همین امر، تبصرههای سنگینی بر روایتسازیهای چهارساله گروه طالبان وارد کرد.
از سوی دیگر، این دعوت نشاندهنده تغییر رویکرد سیاسی ایران در قبال افغانستان است. رویکردی که دیگر صرفاً به تعامل با قدرت حاکم محدود نمیشود، بلکه با حفظ ارتباط با همه جریانهای موثر، بستر را برای نقشی پررنگتر برای مخالفان سیاسی گروه طالبان در معادلات منطقه فراهم میکند.
خبرگزاری پایگاه در گفتوگو با «ناطق ملکزاده» نویسنده و آگاه مسائل بینالملل، ابعاد سیاسی این رویداد، تأثیر آن بر جایگاه جبهه مقاومت و تغییر احتمالی در موازنه قدرت افغانستان را بررسی کرده است. مشروح این مصاحبه را در ادامه میخوانید:
خبرگزاری پایگاه: با توجه به اینکه جمهوری اسلامی ایران همواره بر حمایت از مردم افغانستان در برابر حکومتهای تحمیلی تأکید داشته، دعوت همزمان از جبهه مقاومت ملی افغانستان به عنوان نماینده مشروع اراده مردم این کشور و نیز نمایندگان طالبان که فاقد مشروعیت بینالمللی هستند چگونه میتواند به افزایش وزن سیاسی جبهه در مذاکرات منطقهای کمک کند؟
ملکزاده: به نظر من این اتفاق از منظر نمادین قابل توجه است، اما نباید در تفسیر آن دچار اغراق شویم. در سیاست خارجی، گاهی حتی یک تصویر یا حضور مشترک در یک مراسم، بیش از یک بیانیه رسمی معنا و پیام سیاسی دارد. حضور احمد مسعود در مراسم رسمی ایران و انتشار تصاویر او در کنار مقامهای ایرانی و کشورهای جهان، این پیام را منتقل میکند که ایران معادله افغانستان را صرفاً در طالبان خلاصه نمیکند. این موضوع، از نظر سیاسی، برای جبهه مقاومت یک دستاورد مهم به شمار میرود.
طالبان طی چهار سال گذشته تلاش کردهاند این تصویر را ایجاد کنند که تنها طرف مشروع و قابل گفتوگو درباره افغانستان هستند. اما حضور احمد مسعود در چنین مراسم مهمی که بازتاب گسترده رسانهای در منطقه و جهان داشت، تا حدی این روایت گروه طالبان را به چالش میکشد.
البته باید توجه داشت که این دعوت، به خودی خود، جایگاه سیاسی جبهه مقاومت را تغییر نمیدهد، اما بدون تردید یک سرمایه سیاسی جدید برای این جریان ایجاد میکند.
در دیپلماسی، مشروعیت همیشه فقط از طریق شناسایی رسمی به دست نمیآید؛ گاهی برخی اقدامات نمادین، مانند دعوت به یک مراسم رسمی، دیدارها یا حضور در کنار مقامهای یک کشور، نوعی مشروعیت غیررسمی ایجاد میکند که در روابط سیاسی اهمیت قابل توجهی دارد. از این منظر، میتوان گفت که این اقدام تا حدی جایگاه جبهه مقاومت را تقویت کرده است.
به همین دلیل، اگر جبهه مقاومت بتواند از این فرصت در تعاملات آینده با کشورهای منطقه بهدرستی استفاده کند، این رویداد میتواند به نفع آن تمام شود.
اما اگر این اتفاق صرفاً به عنوان یک رویداد مقطعی تلقی شود و نتواند آن را به فرصتهای سیاسی و دیپلماتیک بعدی تبدیل کند، تأثیر آن محدود خواهد ماند و فراتر از یک دستاورد نمادین نخواهد رفت.
خبرگزاری پایگاه: حضور احمد مسعود در مراسم رسمی تهران، چه پیامی برای بازیگران منطقهای و بینالمللی درباره جایگاه جبهه مقاومت دارد؟
ملکزاده: مهمترین پیام این است که پرونده افغانستان هنوز بسته نشده است. همین دو همسایه مهم افغانستان، یعنی ایران و پاکستان، نشان دادهاند که همچنان تحولات افغانستان را از زوایای مختلف دنبال میکنند.
گفته میشود که پاکستان نیز علاقهمند است با مخالفان گروه طالبان گفتوگو و تعامل داشته باشد. از سوی دیگر، ایران با این اقدام به جهان نشان میدهد که برخلاف این تصور که پس از تسلط گروه طالبان دیگر هیچ جریان سیاسی مؤثری در افغانستان وجود ندارد، همچنان بازیگران سیاسی دیگری نیز حضور دارند.
حضور احمد مسعود در چنین مراسمی، در کنار واقعیت سلطه گروه طالبان، این پیام را منتقل میکند که بخشی از بازیگران منطقه، از جمله ایران و تا حدی پاکستان، هنوز جبهه مقاومت ملی را به عنوان یکی از واقعیتهای سیاسی افغانستان در نظر میگیرند.
برای کشورهای منطقه، این پیام از اهمیت قابل توجهی برخوردار است، زیرا نشان میدهد که آینده افغانستان را تنها به یک بازیگر، یعنی گروه طالبان، محدود نمیبینند. برای جامعه جهانی نیز این حضور نوعی یادآوری است که هنوز نیروها و جریانهای سیاسی دیگری در افغانستان وجود دارند که همسایگان این کشور آنها را بخشی از واقعیت سیاسی افغانستان میدانند. طبیعی است که بازیگران بینالمللی نیز در تحلیلهای خود ناچارند این واقعیت را در نظر بگیرند.
البته نباید این حضور را بیش از اندازه تفسیر کرد. این اقدام الزاماً به معنای حمایت کامل سیاسی یا نظامی ایران از جبهه مقاومت نیست، بلکه بیشتر بیانگر این واقعیت است که ایران تلاش میکند ارتباط خود را با همه جریانهای مهم افغانستان حفظ کند.
این رویکرد، در واقع ادامه همان سیاست دیرینه ایران است؛ سیاستی که در دوره جمهوری نیز شاهد آن بودیم. ایران همزمان با دولت وقت، با طالبان و سایر جریانهای سیاسی نیز ارتباط داشت و همواره کوشیده است کانالهای ارتباطی خود را با همه بازیگران افغانستان حفظ کند. بنابراین، این حضور را باید در چارچوب همین سیاست ثابت و بلندمدت ایران تحلیل کرد.
خبرگزاری پایگاه: آیا این حرکت ایران، موازنه قدرت را در افغانستان به نفع جبهه مقاومت تغییر خواهد داد؟
ملکزاده: در کوتاهمدت خیر، چون موازنه قدرت در افغانستان هنوز هم بیشتر بر اساس عوامل میدانی، امنیتی و اقتصادی است و میزان حمایتهای خارجی نیز بر همان اساس شکل میگیرد، نه به اقدامات تشریفاتی و دیپلماتیک.
اما در عرصه سیاسی، دعوت رسمی از احمد مسعود به عنوان مخالف گروه طالبان بیتأثیر نیست.
آنچه پیشتر گفتم این است که سیاست فقط میدان نبرد نیست، میدان مشروعیت نیز هست. هر اقدامی که نشاندهنده این باشد که گروه طالبان تنها واقعیت افغانستان نیستند، میتواند به تدریج به موازنه سیاسی اثر بگذارد و روایت «تنها گروه طالبان در داخل افغانستان هستند» را منتفی کند.
